Қазақстанда ауыл шаруашылығы бір ғана бюджет ақшасымен емес, бірнеше қаржы тетігі арқылы қаржыландырылады.
1. Жеңілдетілген несие
Бұл – фермерлер үшін негізгі қаржы көздерінің бірі. Мемлекет қаржы институттары арқылы берілетін несиенің құнын төмендетуге қатысады. Мысалы, 2026 жылы көктемгі егіс және егін жинау жұмыстарын қаржыландыруға 750 млрд. теңге жоспарланған. Фермер үшін түпкілікті сыйақы мөлшерлемесі жылдық 5% деңгейінде.
Қаражат мына арналар арқылы беріледі:
— Аграрлық несие корпорациясы;
— екінші деңгейлі банктер;
— микроқаржы ұйымдары;
— кредиттік серіктестіктер;
— өңірлік инвестициялық орталықтар;
— әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар.
2. Мемлекеттік кепілдік
Фермердің бизнесі жақсы болғанымен, кепілге қоятын мүлкі жеткіліксіз болуы мүмкін. Осындай жағдайда мемлекеттік кепілдік механизмі маңызды. 2026 жылғы бағдарламада несие сомасының 85%-ына дейін кепілдік беру мүмкіндігі қарастырылған. Бұл банктен немесе басқа қаржы ұйымынан несие алу мүмкіндігін арттырады.
3. Субсидиялар
Субсидия – қайтарылатын несие емес, мемлекеттік қолдаудың басқа түрі.
Олар әртүрлі бағытта берілуі мүмкін:
— инвестициялық салымдар;
— пайыздық мөлшерлемені арзандату;
— техника мен жабдық;
— тұқым, тыңайтқыш және басқа өндірістік бағыттар;
— мал шаруашылығы;
— су үнемдеу технологиялары және т.б.
Мұнда маңызды нәрсе: субсидияның нақты түрі, мөлшері және талаптары бағдарлама мен қолданыстағы қағидаларға байланысты өзгереді. Сондықтан фермер әр өтінім алдында сол жылғы ережені тексеруі керек.
4. Ауыл шаруашылығы техникасын лизингке алу
Фермер техниканы бірден толық сатып алмай, лизинг арқылы ала алады.
Бұл әсіресе трактор, комбайн және басқа қымбат техникаға маңызды.
5. Форвардтық сатып алу
Мемлекеттік оператор фермердің болашақ өнімін алдын ала келісімшарт арқылы сатып алуға қаржы береді. Яғни фермер өнімін әлі өндірмей тұрып, маусымдық шығындарына қаражат ала алады.
2026 жылғы бағдарлама бойынша шамамен 40 млрд. теңге бағыттау жоспарланған. Мысалы, алдын ала төлем мөлшері бидай үшін – 60 мың теңге/тонна, арпа мен жүгері үшін – 50 мың теңге/тонна, күнбағыс үшін – 100 мың теңге/тонна болып белгіленген.
6. Өз қаражаты
Әрине, фермердің өзінің айналым капиталы, жинақтары, инвестициялық қаражаты, серіктес қаражаты да ауыл шаруашылығын қаржыландырудың көзі болып табылады.